.

Ý nghĩa cuộc sống

Sáng hôm nay nghe tin một người bạn cũ ở bên Mỹ vừa qua đời, nhưng không hiểu sao tôi không cảm thấy xúc động chút nào, mặc dù anh ấy đang ở lứa tuổi không thể gọi là già. Có lẽ vì những điều vô thường đã trở thành quá bình thường trong cuộc đời này. Cũng có lẽ vì có những điều đã xảy ra giữa chúng tôi khiến liên hệ của tôi đã trở thành không mấy đậm đà với người bạn này từ lâu.

Chúng tôi quen biết nhau từ hồi còn bé, nhưng lớn lên, mỗi người một ngả. Mấy mươi năm sau, chuyện đời đưa đẩy làm sao tôi với anh ấy lại gặp nhau trong một hoàn cảnh éo le, và anh phải nhờ tôi một số tiền để giúp qua khỏi cơn ngặt nghèo. Số tiền không lớn, nhưng anh ấy vẫn không đủ khả năng hoàn lại. Thật ra cũng không sao, vì bạn bè giúp nhau đôi khi không cần phải bận tâm với cái khoản đó, nhưng buồn ở chỗ là anh không bao giờ nhắc đến món nợ đó với tôi. Thế có nghĩa là anh không đủ khả năng hoàn lại, và cũng không có đủ can đảm để nói với tôi một lời giải thích. Sau này tôi được biết những chuyện mâu thuẫn xảy ra giữa anh với gia đình đã làm anh chán nản, không còn khả năng phấn đấu, bỏ ngang mọi công việc và chấp nhận một cuộc sống lây lất đã làm mai một không những con người mà còn đánh mất cả lòng tự trọng của anh. Tôi có thể mất một khoảng tiền nợ, nhưng tôi không muốn mất đi một người bạn vì cái lý do nhỏ nhặt ấy.

Từ khi gặp anh vài năm sau lần được tôi giúp đỡ thì tôi thấy anh đã qua đời từ đó. Không phải nhắm mắt rồi mới gọi là chết. Cứ gì phải tắt thở mới gọi là chết?

Chết nghĩa là không cố gắng gượng ngồi dậy khi ngã xuống. Chết nghĩa là buông xuôi khi vẫn còn sức sống. Tư tưởng đó có lẽ cũng cũ kỹ lắm rồi, nhưng không phải ai cũng hiểu rõ.

Hồi trẻ, tôi có đọc một truyện ngắn của nhà văn Lôi Tam. Đại khái ông nói đến tâm trạng của một người đàn ông bệnh tật phải sống âm thầm ở một nơi nào đó cách xa thành phố. Láng giềng của một cô gái xinh đẹp. Người đàn ông này đã đau khổ mà từ chối tình yêu của cô gái: “Đối với một người mà bệnh tật dai dẳng giày vò thì mọi ước vọng trở thành những điều sỉ nhục. Nhiều đêm ngồi đây về khuya, trong tiếng gió và tiếng sóng, tôi nghe rõ hơi thở lạc lõng của mình và  có cảm tưởng như mình đang đóng kịch trên sân khấu, nửa chừng vở kịch hỏng bét mà vẫn phải chờ đến lúc hạ màn” (đại ý là thế, nhưng câu văn có thể không chính xác). Đoạn văn đọc lên nghe rất lãng mạn. Nhưng bây giờ thì không thể như thế được. Bệnh tật vẫn còn phải đấu tranh với tử thần. Tàn tật vẫn còn phải phấn đấu, vượt khó để cuộc sống có ý nghĩa. Huống chi chỉ là những thất bại thường tình. Tuy nhiên, ít nhất là nhân vật của Lôi Tam có lý do và đang ý thức về cái chết của mình.

Không phải hễ thất bại thì phải uống rượu tiêu sầu, giận đời đen bạc rồi rút dao chém…nước.

Đời sống có ý nghĩa hay không là do mình ý thức được giá trị của nó, tìm được sự an lạc trong từng sát na của thực tại.

Có một lần tôi nghe được một vị hòa thượng khai thị cho một Phật tử nhân được hỏi về thực tại. Ngài nói:

“Tùy duyên và nghiệp của mỗi người mà thực tại của mỗi người đều khác nhau. Những người tu hành thì luôn luôn tìm kiếm sự giác ngộ trong từng giây  phút sống. Đối với quý vị là những người làm ăn thì thực tại không phải trong giây lát mà là những khoảng thời gian trong cuộc đời. Đôi khi hàng tháng, hàng năm, hàng chục năm hay có thể cả cuộc đời theo đuổi một mục đích chưa thành”.

Nếu phải bỏ một khoảng thời gian để thực hiện một dự tính thì thực tại của mình chính là khoảng thời gian đó. Nếu bỏ cả cuộc đời để theo đuổi một mục đích thì đó cũng là cái nghiệp của mình tạo ta, phải đi suốt cả cuộc đời theo nó. Đức Đạt – lai Lạt – ma có nói: “Có những người sống mà không biết là mình sẽ chết. Đến lúc sắp chết thì mới chợt nhận ra là mình chưa sống”.

Không phải thực tại nào cũng đem đến cho mình an lạc thân tâm, ngược lại còn chất đầy những lo âu được mất. Tuy nhiên, chúng ta vẫn có thể thấy cuộc sống có ý nghĩa và tự hào về những công việc mình làm.

Có người sinh con phải lo cho con suốt cả đời. Khi con cái có gia đình, lại tiếp tục lo cho cháu. Họ không sống cho bản thân họ được, nhưng họ lại cho rằng lo cho con cháu cũng là hạnh phúc của họ vậy, mặc dù đôi khi phải mất ăn mất ngủ vì chúng.

Hạnh phúc cuối cùng của đời người có lẽ là sự an lạc của thân tâm. Hạnh phúc là có được những khoảnh khắc thật riêng tư, ung dung tự tại, không có những phiền lụy của cuộc sống chung quanh len lỏi vào. Hạnh phúc cũng là trong khả năng tùy tiện của mình, có thể đem đến niềm vui cho người khác.

Người bạn của tôi vừa giã từ cõi tạm, chắc hẳn là anh chưa bao giờ có một chút an lạc nào trong đời sống từ sau khi tôi gặp lại anh. Cả một khoảng thời gian dài anh sống trong khắc khoải, không thực là sống và chẳng khác gì đã chết.

Cuộc đời thường vui ít buồn nhiều. Kiểm điểm lại trăm năm sinh lão bệnh tử, phần lớn là trầm luân trong bể khổ, nhưng không phải vì vậy mà lại yếm thế bi quan. Trong cuộc đời có cái vui của nó và không những tìm được niềm vui cho mình mà còn luôn luôn cố gắng đem đến cái vui cho những người chung quanh, ấy là đã sống đúng với ý nghĩa của nó.

Buổi chiều sau giấc ngủ muộn, thấy mặt trời sắp tắt, bỗng nhiên cảm khái, thấy tiếc mình đã thờ ơ với một khoảng thời gian trong ngày.

Hãy hưởng thụ cuộc sống, như Trịnh Công Sơn đã nói: “cuộc đời đó có bao lâu mà hững hờ”.

Hoàng Tá Thích
Share this article :